زوان و حکومت پردیوه ری یارسان
شایهد له و زمانه که پیاگه ێل و ژنگه ێل کورد وه زوان هوره ولالایی وه تن وبیت وسیاهچه مان له سه ر کوهسا ران و زا گرس ئه را منا ڵه کانیان وهتنه. و خه وشه وگه ێل سرد کو هستانی جور شاهنامه وهتنه شه و و روژ شیرینتر کردن . ئی جور فکرهێکه له سه ر خوه مان حفظ کردیمه وهویت قدیمی خوه مان ونابودی کیشا یمه س .ئه را چه ئیمه هویت وآداب ورسوم خوه مان آگاهانه ونا بودی کیشیم .
ئه را چه ئیمه گیوه و کلاش و سخمه وزوون وسه لته کڵاو ودسماڵ وسه روێن فه قیانه وکڵه باڵ . ئه وهز ،کریا سه ئای لا`ڤیوو وپرچم آمریکایی وعکسگه ل جنیفرلوپزو ،جیگیر ئیانه کرد یمه س له ناو فرهنگ و آداب ورسوم خوه مان ، له حاڵێکا له قهڵب اروپا یه ك کورد، و لباس مارك دار خود نمایی کهێت ، اشعار و شعرهکان حافظ وسعدی و فهرده وسی ، وقهڵب تهاجم هه ویه ت سازی کردنه ئیه حهق ئیمه س که وه فکر واند یشه خاس خوه مان میراث فه رهه نگی هنری وموسیقایی واجتماعی نیا کانمان را هه رچه بتوانیم نگاهداری لێ بکهیم ، له حفا ظت کردنئ ئه رائایندهمان کوشا بیم . له ئی زهمانه برێك له دایک وباوکه کان زوان دایکی خوه یان نگاهداری نهکردنه وه زوان فارسی تهرانی له مناله کانیان چڕن .وه قسه فارسی وه گهردیان کهن. و ویشن ئهگهر وه زوان کوردی یا دایکی خوهیان قسه بکهن کڵاسیان ها خوار ، نه خوهیشکهل و براگهل ئهگهر ئیوه مواضبت لهو زوان دایکی خوهتانه بکهین ئیجوره بزانن پارێزگاری له ئاو خاك و ههویهت ملی خوهتان کهین ، چونکه ههر کهسیك له ئیمه ئهگهر نکولی له زوان دایکی خوهێ بکهێت بهس بزان نکولی له ئنسانیت و ههویهت ملهتهکهێ و خاك و نیشتمانهکهێ کهێت ، و ئیمهی دایك و باوکهل ههر ئهو جوره گهورهکان ئیمه بیشتر له چهندهها قهڕن وهرج له ئیمه وه پاکی و روشن سینه وه سینه زوان دایکی خوهمان رهساننهسنهێ ئیمه وه نگاهداری له لێ کردنه ، ئهڕا ئهوهیکه هیچ کلتیورو ئاینێك یا زوانێك حهقهکهیان له لێان ظهبط نهکهێت ، وه زوان تر نه سهپیهته سهریانا ، ئیمهیش باید وه جرعتوه وه فکرێکی تازه باید ههوڵ بیهیم زوان دایکی خوهمان نه له فکر خوهمان بوهیم و نه له فکر مناڵهکانمان ، وه بتوانیم زوانهکان تریش یاد بگریم و پارێزگاری له زوان دایکی خوهمانیش بکهیم ،
ههدهف ئیمه له یره ئیهسه ئی ئه ده بیات وه آ داب ورسوم وموسیقا و گورانی .ریشه دارترین ومتمد نترین متون وفهرهنگ ناو له لئ بهن.
ئیسه له کنار برا ئ ناته نی خو ه مان زوان هه ورامانی قسه یگ وه گزاف نه وه تیاس. زوان کردی به خشیك له خانواده ی زوان هند یه . و اروپا یش شاخه یك له زوان هندیه. .
ریشه ئئ زوانه له زوان ماد یا کوردی قهدیمه.
دهورهێ گویشی ئی زوانه پهلوی واوستاییه زوان گه وره یکه وحدود سی میلیون نفر وگویش جوراو جور ئی زوانه قسه که ن ..گویش گورانی له کنار گویش هه ورامانی له منبع علمی گویش پهلوانی وه پئ اطلاق که ن .و له ده سته ی گویشگهل جنوب زوان کردی قرار گردگه. متا سفانه ژماره یك گویشه کان وه زوان کردی بخصوص له بخش جنوبی کوردستان ئی آداب و زوان وفه رهنگه تواێت له به ین بچوت .وه ئی فهرهه نگه وئی ئهده بیات و تاریخی ئیمه توویش علت بیه. وعدم توجه وه ی موضعاته فراهم کردن. زه مینه فرامواشی وبازێ وهخت مقابل داشتن غنی ترین وریشه دارترین ادبیات زوان کوردیه . وکمال تاسف له ئی ساعهته و ئهمان نهماێگه وه تواێت فهراموش بوت.له مهوقهێکا اتفا قگه ل تصادفی له ناوئ روی ده یت . ولی احتیاج وبررسی زیاتر وفراوانترئ دێرێت. ئی زوانه سالگهل فره یك رهسمی له ژێر دهسهڵات فرمانره وایان وحکمدارگه ل کوردستان بیه ، له نه زه رئهدهبی .فهرههنگی گه وره گه لێك چووی په ریشان دینه وه ری ، بیسارانی . مه ولوی، خانهێان قوبادی ، ئهڵما س خان کنویله ای ، درویش قلی کردند ی ، تیمور بانیارانی ، وسی وشه ش درو یشه ی سه ید براگه ئ گو ران و....... آثار ارزشمندیك له ی زوانه وه یاد گاری وه جی هیشتنه. ئی ئاثار زوان قهدیمیه له ده فتهرگهل کلام یارستانی وحکمت پردیوه ری ماێگهس، وه داخوه تا ئیسه له ده سترس نه و یه س که ئه و زاناگه له وتحقیق کهرگه ێله وئه ودانشمند گه ێله بررسی له لێ بکه ن. له حاڵێکا وه بێ بوغز و کینه و بهررهسی بێ تهرهفانه ، له حدود ههشسهت و پهنجا ساڵ بێ دهنگی له سهرئی فهرههنگ و ئاداب و رسومه کریاس ، دفتهر یارسان .جیایی له گشت چشتیگ آیینی وفه لسه فیه و........ پایهێ و بهرهسی و زوان شناسی ولغت پهێا کردن زوان کوردیه مخصوصان گو ران وههوراما ن ریشهی قهدیمی ئی زواننه .
وه نجات سلطان ئی ئهدهبیات وتاریخ زوان گورانیه وحمت پژ وهشگران تحقیق کریه ت.
له درێژه وه پێ داین ئی زوان کردیه ، ئی کڵامگهل یارسانیه ، گشتێ وه زوان کردیه توهج بکه ن.
امید ه وارم مورد قبو لتان بود.
نوروز سورانی مر مو..
دله بهشتن
.دلم قاپیچی باغ بهشتن
انشای نسر مشق آفتاوش چشتن
ژو بونه خلات خزینم وشتن
چون بارشت مریزو بهار
لالاخشکه بند نمیو گفتار
لالا راز دل گلا ریزا نن
لالا دربسته هیچ نخیزا نن
لالافیض دوست باغ بوستان
لالا تخته یخ معدی طوفانن
لالامبخشم زر خروار خروار
لالا کس نلام نموی صددینار
مفروشم جواهر وکو
لالا یک یم قاز پی کس نمبو
دانه ودرگوهر فشا نن
لالاخو فناک نفش نیشا ن
یه گشت وتقریب بفام نفام
دلیلش اینن معنی ای کلام
.اخترکالا با ف،
تیمور بانیارانی مرمو..
بدن بلورم جسه جو هری بدن بلورم
سر مست سراوسر چشمه نورم
کمان کوژن دس منصورم
برق سنگ شکن پراش پراشم
قواله قدیم نه طاق تاشم
داو خاز دعوای داودمانم
پیش جنگ سپای صاحب زمانم
نه زمین تاوم نه سرطوفانم
نه دریای عظیم باش ملوانم
برقم بلاچم سیفم صلاتم
داودی شلاق کرمدار ذاتم
میش وگرگ وهم هر دو آوردم
ذلیلان سوار ظا لمان کردم
یا ..شرق خور جام ، پیاله ی ساقی // حیدر پایار .
و.. سرآوم جه نور،چشم جوهرن.
پراشه ی پرا شنگ تیغم جوهرن.
نوروز سورانی مرمو..
اختر کالا باف کارخانه گوهر.
استاد زاخاودین تیخ جوهر.
وبازهم از درفشانی وی.
آفتاوقرص نور نرما ی مردان
مانگ کان گوهر ویل سر گردان
سپایی ستاران جوقه ی جواهر.
تاج دانه بند صورت ظاهر.
نوروز سورانی مرمو.. که مو سیقی درون شعر چوی زیبا وکار بردسه ئ.
دل نظم نظام مستوفی مستان.
میزان موزون قپان وه دستان
هرکس سقامت سنگش سنگینن
شریك بشریار رنگینن
ودل فرق فقان فوق وفاق وفیق
تخت تخلص طوق وطاق طیق
تحقیق توفیق تفاق سه طا ق
سردی گول سرخ باره ی سنگین ساق
نوروز مرمو..
کوچه ی آسمان یانه ی خدایی
گوهرمکالم
نه بطه ی بیار گوهر مکالم
گا وم گردونن حیشم خیالم .
تومم جواهر بذرم حوالم
نه بشه شیران چوین ببر منالم
نخو گفتار منی ملالم
وجره جاروب جام جما لم
گردنروی کالای پرده ممالم
.
کلام پردیوری دوره شاخوشین .
چهارتا برادر بودیم یك بابای پیر
چهارتا کما نداربودیم یك ترکش ویك تیر
درآسمانا ملك بودیم درمجلسا میر درکوها پلنگ بودیم دربیشه ها شیر
آز دست بی دولتان گذرکن وطن ازکوی دولتمندان گیر
غافل نشوید از مرغ شب گیر یاران بدران آواز تکبیر
رشه دالی بودم نشستم برسر کوه تمنا میکردم او روبه ارد و
از حق خودم ندارم شکوه فرمانم به کی باشد کی دهدرجووه
بابا بزرگ درپشت پرده نو
کلام پردیوری.
بدام برنیشوت دار به یشه وه.
و.. گه چشتی وه نوپرروشن ،مملوم بو
و.. واسنگ زبره ساو زوان دای
نوروز سورانی مرمو.. مکو ی مانگ وخور
مکوی مانگ وخور سر پنهانی
بی تان وبی پو هفت آسمانی
و..
رو رووی مکوش شمس قمرن
رفیق رقاص روح روانی
چرخچی چالاکه جمله جهانی
اگر بوانیم مفزای مانی.
مشوت اوسر آو بازطرلانی
احمد مرمو..
مجیو نه ها وار
شروی برزا مجیو نه ها وار
وشتشان وکوه ذات خاوند کار.
اول آخر یار
ارسال مجید کرند له نروژ
27.9.2008
ناردنی ههواڵ به ئیمێل
چاپكردنی ههواڵ
تهنها به تێکست